Psychiatrzy alarmują w sprawie nowelizacji ustawy. Zmiany mogą osłabić ochronę praw pacjentów

Porozumienie Rezydentów OZZL skierowało list otwarty do członków Rady do spraw Zdrowia Psychicznego przy Ministrze Zdrowia w sprawie projektowanej nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Zwracają w nim uwagę na ryzyka związane z procedowanymi zmianami, które dotyczą m.in. przyjęć do szpitala bez zgody pacjenta oraz stosowania przymusu bezpośredniego.

Co zmienia projekt nowelizacji

Obowiązujące przepisy wymagają, aby decyzja o przyjęciu pacjenta do szpitala psychiatrycznego bez jego zgody była konsultowana z lekarzem specjalistą psychiatrii. Z kolei zastosowanie przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia na czas dłuższy niż 16 godzin również musi być zatwierdzone przez psychiatrę.

Projekt nowelizacji przewiduje złagodzenie tych wymogów – takie decyzje mogłoby podejmować dwóch lekarzy bez specjalizacji, także spoza psychiatrii. Zdaniem autorów listu oznaczałoby to istotne obniżenie poziomu ochrony praw osób w kryzysie psychicznym.

Ryzyko nadużyć i naruszeń praw pacjenta

Lekarze podkreślają, że przyjęcie do szpitala bez zgody i stosowanie przymusu to środki wyjątkowe, ingerujące w konstytucyjne swobody obywatelskie. Ich stosowanie wymaga więc najwyższych standardów merytorycznych i kontroli specjalistycznej. Dopuszczenie do tych decyzji osób bez przygotowania psychiatrycznego może – w ich ocenie – prowadzić do nadużyć i błędnych rozstrzygnięć.

Braki kadrowe w psychiatrii a zmiany w prawie

Autorzy listu wskazują, że proponowane przepisy mogą w praktyce sankcjonować już istniejący problem: brak psychiatrów na dyżurach w szpitalach psychiatrycznych. Z raportu z października 2025 r. wynika, że tylko 44 proc. lekarzy w trakcie specjalizacji zgłasza obecność specjalisty psychiatrii podczas dyżurów.

W pozostałych przypadkach decyzje o przyjęciach bez zgody oraz stosowaniu przymusu powyżej 16 godzin mogą obecnie naruszać obowiązujące prawo. Mimo wcześniejszych sygnałów Ministerstwo Zdrowia i konsultant krajowy nie podjęli działań naprawczych.

Kontrowersyjny tryb procedowania

Dodatkowy sprzeciw budzi tryb opiniowania projektu – zdalny i ograniczony czasowo do 16 stycznia, przy założeniu, że brak uwag oznacza akceptację. W ocenie Porozumienia Rezydentów OZZL jest to nieadekwatne do wagi regulacji, które dotyczą przymusowego ograniczania wolności osób w kryzysie psychicznym.

Wspólne stanowisko środowiska medycznego i RPO

Sygnatariusze listu podkreślają, że ich zastrzeżenia podzielają także Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Naczelna Rada Lekarska. Apelują o rzetelne, transparentne i pogłębione procedowanie nowelizacji, tak aby nie osłabić ochrony praw pacjentów korzystających z opieki psychiatrycznej.